កំណត់ហេតុបណ្ដាញ ទេវវិទ្យា ទេវវិទ្យាដ៏មើលឃើញ ធនធានផ្សេងៗ

ថ្ងៃទី២៥៖ រហស្សនាម «រុយនៃទីក្រុងហ្វ្រីដបឺក»

Day 25 The Fly of Friedberg

កាលពីប្រាំរយឆ្នាំមុន សកម្មភាពដ៏ក្លាហានរបស់លោក ម៉ធិន លូសើរ បានបង្កើតឲ្យមានចលនាកំណែទម្រង់ខាងឯជំនឿ…

២៤ តុលា ២០២៦អានរយៈពេល ១៥ នាទី

មើល៣ដង

កាលពីប្រាំរយឆ្នាំមុន សកម្មភាពដ៏ក្លាហានរបស់លោក ម៉ធិន លូសើរ បានបង្កើតឲ្យមានចលនាកំណែទម្រង់ខាងឯជំនឿ ប៉ុន្តែលោកមិនបានធ្វើវាឡើងតែម្នាក់ឯងនោះទេ។ ចលនាកំណែទម្រង់នេះ គឺជាចលនារបស់វីរជនជាច្រើននាក់ ទាំងអ្នកដែលមានឈ្មោះល្បី និងអ្នកដែលមិនសូវមានគេស្គាល់ ដែលបានរួមចំណែកបង្កើតប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនេះ។

រហស្សនាម «រុយនៃទីក្រុងហ្វ្រីដបឺក»

នៅឆ្នាំ១៥២៤ នៃគ.ស. លោក បាលថាសារ ហ៊ុបម៉ៃយ័រ (Balthasar Hübmaier) បានជជែកដេញដោលជាមួយអតីតគ្រូបង្រៀនរបស់គាត់គឺលោក ចន អេក (John Eck)។ គាត់បានឲ្យរហស្សនាមខ្លួនឯងថា «រុយនៃទីក្រុងហ្វ្រីដបឺក» (Friedberg) ហើយបានហៅលោក ចន អេក ថា «សត្វដំរីនៃទីក្រុងអ៊ីងហ្គោលស្តាត (Ingolstadt)»។ គេបានដឹងថា លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ ចូលចិត្តការជជែកវែកញែកដែលបង្កឲ្យខ្វែងគំនិតគ្នា ហើយលោក អេក វិញមានកេរ្តិ៍ឈ្មោះល្បីល្បាញថាជាមនុស្សដែលឆ្លាតវៃម្នាក់ ដែលគាត់ទទួលបានតាមរយៈការជជែកដេញដោលជាមួយលោក ម៉ធិន លូសើរ នៅក្នុងការជជែកដេញដោលនៅទីក្រុងឡ៉ីបស៊ិក (Leipzig Debate) នាឆ្នាំ១៥១៩ នៃគ.ស.។ នៅក្នុងការវែកញែកនៅទីក្រុងវូមស៍ (Diet of Worms) នាឆ្នាំ១៥២១ នៃគ.ស. លោក លូសើរ បានមានប្រសាសន៍នូវពាក្យដ៏ល្បីល្បាញទៅកាន់លោក អេក ថា «យើងឈរនៅទីនេះ»។ មួយវិញសោត លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ គឺប្រៀបដូចជាអ្នករិះគន់ដែលនាំឲ្យទាស់ចិត្ត។ គាត់គឺជាអ្នករិះគន់ដល់ថ្នាក់ដឹកនាំពួកកាតូលិក អ្នកកំណែទម្រង់ប្រូតេស្តង់ និងសូម្បីតែអ្នកកំណែទម្រង់និយមជ្រុលផងដែរ។ គាត់បានចូលរួមជាមួយក្រុមនីមួយៗនៅក្នុងដំណាក់កាលផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងជីវិតរបស់គាត់។

លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ មានសម្លេងដ៏មានឥទ្ធិពល និងមានរបៀបសរសេរដែលកាន់តែមានឥទ្ធិពលថែមទៀត ដែលគេមិនអាចមើលរំលងបានឡើយ។ គាត់បានវែកញែកអំពីសារៈសំខាន់នៃព្រះគម្ពីរ តួនាទីចម្បងនៃជំនឿ អត្ថន័យជានិមិត្តរូបនៃពិធីលៀងព្រះអម្ចាស់ ការអានលំដាប់លំដោយនៃកម្មវិធីថ្វាយបង្គំជាភាសាតាមតំបន់ និងពិធីជ្រមុជទឹកសម្រាប់អ្នកជឿ ព្រមទាំងការបំបែកក្រុមជំនុំចេញពីរដ្ឋាភិបាល។ នៅទីបំផុត គឺជំនឿទាំងនេះហើយដែលបាននាំឲ្យរដ្ឋាភិបាលអូទ្រីសសម្លាប់គាត់។ ជាជាងបដិសេធសេចក្តីជំនឿរបស់ខ្លួន (ដូចដែលគាត់ធ្លាប់បានធ្វើកាលពីមុនក្នុងជីវិតរបស់គាត់) លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ ដែលជាសមាជិកក្រុមអានាបាបទីស្ទ (Anabaptist) ត្រូវបានគេធ្វើទារុណកម្មនៅលើឧបករណ៍មួយដែលមានឈ្មោះថា «ឧបករណ៍ធ្វើទារុណកម្មដកសន្លាក់» ហើយគេក៏ដុតសម្លាប់លោកចោលទាំងរស់ ដោយសារតែការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់គាត់ចំពោះសារៈសំខាន់នៃដំណឹងល្អ និងការរក្សាភាពបរិសុទ្ធនៃក្រុមជំនុំធំ។

សង្ឃ និងការប្រទូសរ៉ាយសាសន៍យូដា

លោក បាលថាសារ ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានកើតនៅទីក្រុងហ្វ្រីដបឺក នៅប្រទេសអាល្លឺម៉ង់ ក្នុងឆ្នាំ១៤៨០ ឬ ១៤៨១ នៃគ.ស.។ គាត់មិនបានមកពីគ្រួសារអភិជនឡើយ។ គាត់បានចាប់ផ្តើមចូលរៀនយឺតជាងកុមារភាគច្រើន។ ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី ក៏គាត់នៅទទួលបានសញ្ញាប័ត្រថ្នាក់បរិញ្ញាប័ត្រជាន់ខ្ពស់ពីសកលវិទ្យាល័យហ្វ្រៃបឺក (University of Freiburg) នៅឆ្នាំ១៥១១ នៃគ.ស. ដែរ។ នៅក្នុងទីក្រុងអ៊ីងហ្គោលស្តាត គាត់ទទួលបានសញ្ញាប័ត្របណ្ឌិតផ្នែកទេវវិទ្យានៅមួយឆ្នាំក្រោយមក។ នៅទីនោះ គាត់បានជួបលោក អេក ដែលជាអ្នកជំនាញដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់ខាងសទ្ធានិទាននិយម (scholasticism ទេវវិទ្យាដែលកើតនៅអឺរ៉ុបនាអំឡុងសតវត្សទី១២-១៥) និងខាងបិតុវិជ្ជា (patristics) ហើយគាត់ក៏បានពង្រឹងជំនាញជជែកដេញដោលរបស់គាត់ផងដែរ។ អ្វីដែលសំខាន់បំផុតនោះគឺគេស្គាល់ លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ ថាជាអ្នកនិយាយដ៏ពូកែម្នាក់ ហើយបានក្លាយជាគ្រូអធិប្បាយ និងជាគ្រូគង្វាលក្នុងជួរកងទ័ពនៅឯព្រះវិហារនាងព្រហ្មចារីថ្មី (Church of the Virgin)។ លោក ហែនរី ស៊ី. វេដឌ័រ (Henry C. Vedder) ដែលបានសរសេរជីវប្រវត្តិរបស់លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានលើកឡើងថា ជីវិតរបស់លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានផ្លាស់ប្តូរនៅពេលដែលគាត់បានរើទីលំនៅទៅកាន់ទីក្រុងរីហ្គេនស្បឺក (Regensburg) ក្នុងឆ្នាំ១៥១៦ នៃគ.ស.។ នៅទីនោះលោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានចាកចេញពីការណែនាំរបស់លោក អេក ហើយបានក្លាយជាគ្រូអធិប្បាយចម្បងនៅឯវិសាលវិហារថ្មី (Balthasar Hübmaier, ទំព័រ៣៧)។

នៅពេលដែលលោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានទៅដល់ទីក្រុងរីហ្គេនស្បឺក (Regensburg) គាត់បានឃើញថាទីក្រុងនោះកំពុងស្ថិតក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដែលច្របូកច្របល់បំផុត ដើម្បីជម្រុះចោលនូវចំនួនប្រជាជនជ្វីហ្វ (Jews) របស់ទីក្រុងនោះ។ លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានគាំទ្រកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងនេះ ហើយបានជួយបណ្តេញសាសន៍យូដាទាំងអស់ចេញពីទីក្រុងនៅក្នុងឆ្នាំ១៥១៩ នៃគ.ស.។ នៅពេលដែលសាលាប្រជុំបានប្តូរទៅជាវិហារកាតូលិកតូចមួយដែលមានឈ្មោះថា «ឧទ្ទិសជូនចំពោះនាង ម៉ារី ដ៏ស្រស់ស្អាត» នោះក៏មានអ្នកធ្វើដំណើរធម្មយាត្រាជាច្រើនបានមកលេងទីក្រុងនេះ ដើម្បីថ្វាយដង្វាយដល់អាស្រមសក្ការៈ ដោយសារមានគេនិយាយថា ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ មានអព្ភូតហេតុចំនួនហាសិបបួនបានកើតឡើងនៅទីនោះ។ នៅពេលដែលពួកសង្ឃដូមីនីកែន (Dominican) ក្នុងតំបន់នោះបានត្អូញត្អែរអំពីការបាត់បង់ទ្រព្យសម្បត្តិ និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះនៅតាមវិហារផ្ទាល់របស់ពួកគេ នោះក៏មានជម្លោះផ្លូវច្បាប់មួយបានចាប់ផ្តើមកើតឡើង ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យលោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ រើទីលំនៅទៅកាន់ទីក្រុងតូចមួយឈ្មោះថា វ៉ាល់ឌុល (Waldshut)។ នៅក្នុងទីក្រុង វ៉ាល់ឌុល នេះហើយដែលលោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានផ្លាស់ប្តូរជំនឿ និងដួងចិត្តរបស់គាត់។

ឆ្នាំនៃការសម្រេចចិត្ត

លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានចាប់ផ្តើមសិក្សាព្រះបន្ទូលឡើងវិញ ដោយផ្ដោតលើសំបុត្ររបស់សាវ័ក ប៉ុល។ គាត់បានអានកណ្ឌគម្ពីរ រ៉ូម មុនគេ បន្ទាប់មកគឺកណ្ឌគម្ពីរ កូរិនថូស ខ្សែទី១និង២។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការសិក្សានេះ គាត់បានជឿថា ក្រុមជំនុំកាតូលិកបានចាកចេញពីសេចក្តីបង្រៀនរបស់ពួកសាវ័ក។ នៅក្នុងឆ្នាំ១៥២២ នៃគ.ស. គាត់បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងបាហ្សល (Basel) នៅប្រទេសស្វ៊ីស ជាកន្លែងដែលគាត់បានជួបលោក អេរ៉ាស្មូស (Erasmus)។ ទោះបីជាលោក អេរ៉ាស្មូស គឺជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់ក៏ដោយក៏លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ មានការខកចិត្តដែរ ពីព្រោះលោក អេរ៉ាស្មូស មិនបានបង្ហាញភាពឆេះឆួលខ្លាំងក្លាចំពោះសេចក្តីពិតនៃព្រះគម្ពីរទេ។ បន្ទាប់ពីគាត់បានត្រឡប់ទៅទីក្រុងវ៉ាល់ឌុល (Waldshut) វិញ លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានចាប់ផ្ដើមអានខិតប័ណ្ណនានារបស់លោក លូសើរ។ គាត់បានចូលរួមចំណែកជាមួយចលនាសម័យកំណែទម្រង់។ លោក វីលៀម អរ. អេសស្ទេប (William R. Estep) បានលើកឡើងថា ឆ្នាំ១៥២២ គឺជា «ឆ្នាំនៃការសម្រេចចិត្តសម្រាប់គាត់» (The Anabaptist Story, ទំព័រ៨០)។ ប៉ុន្តែនៅទីបញ្ចប់ លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានដើរតាមអ្នកកំណែទម្រង់ជនជាតិស្វ៊ីស គឺលោក អ៊ុលរិច ស្វីងហ្គើលី (Ulrich Zwingli) យ៉ាងជិតស្និទ្ធ ជាជាងលោក លូសើរ ទៅវិញ។

នៅពេលដែលគាត់បានទៅសួរសុខទុក្ខលោក ស្វីងហ្គើលី នៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាដេញដោលនៅទីក្រុងហ្សូរីចលើកទីពីរ (Second Zürich Disputation) គាត់បានជជែកជាមួយលោក ស្វីងហ្គើលី អំពីប្រធានបទជាច្រើន រួមទាំងការខ្វះភស្តុតាងនៅក្នុងព្រះគម្ពីរសម្រាប់ការជ្រមុជទឹកឲ្យទារក។ លោក ស្វីងហ្គើលី ហាក់បីដូចជាយល់ស្របខ្លះៗចំពោះគំនិតនៃការជ្រមុជទឹកឲ្យតែអ្នកជឿប៉ុណ្ណោះ។ ស្នាដៃបោះពុម្ពដំបូងរបស់លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ ដែលមានចំណងជើងថា “Achtzehn Schlussreden” ដែលគេបានបោះពុម្ពនៅក្នុងឆ្នាំ១៥២៤ នៃគ.ស. ដែលមានផ្ទុកនូវអត្ថបទចំនួនដប់ប្រាំបី។ គាត់បានអញ្ជើញគ្រូគង្វាលតាមតំបន់ឲ្យមកពិភាក្សាអំពីអត្ថបទទាំងនេះ។ អត្ថបទទីមួយបានគាំទ្រជំនឿកំណែទម្រង់យ៉ាងខ្លាំងថា៖ «មានតែជំនឿប៉ុណ្ណោះដែលធ្វើឲ្យយើងបរិសុទ្ធនៅចំពោះព្រះភ័ក្ត្រព្រះជាម្ចាស់បាន»។ អត្ថបទទីប្រាំបានលើកឡើងថា៖ «ពិធីបុណ្យអភិបូជា (Mass) មិនមែនជាការធ្វើយញ្ញបូជាឡើយ ប៉ុន្តែគឺជាការរម្លឹកអំពីការសុគតរបស់ព្រះគ្រីស្ទវិញ»។ នៅចុងឆ្នាំនោះ លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ ក៏បានដកចេញនូវរូបភាព និងរូបចម្លាក់ទាំងអស់ចេញពីក្រុមជំនុំ។

អ្នកជ្រមុជទឹកនៅក្រោមការរងទារុណកម្មយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ

ទោះបីជាទីក្រុងវ៉ាល់ឌុល បានគាំទ្រអ្នកដឹកនាំដែលទើបតែបានរៀបការថ្មីថ្មោងរបស់ពួកគេ ប្រឆាំងនឹងការចោទប្រកាន់របស់ស្ដេច ហ្វឺឌីណាន់ ទី១ (Ferdinand I) នៃប្រទេសអូទ្រីសក៏ដោយក៏លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានស្វែងរកសុវត្ថិភាពនៅក្នុងទីក្រុងស្ហាហ្វហោសិន (Schaffhausen) ក្នុងប្រទេសស្វ៊ីស។ នៅទីនោះ គាត់បានសរសេរអត្ថបទជាច្រើន រួមទាំងសៀវភៅដែលមានចំណងជើងថា «អំពីអញ្ញទិដ្ឋិកជន (អ្នកដែលគេចោទថា ខុសឆ្គង) និងអ្នកដែលដុតសម្លាប់ពួកគេ» (Concerning Heretics and Those Who Burn Them)។ វាគឺជាខិតប័ណ្ណអំពីសេរីភាពខាងឯសាសនា និងជាអត្ថបទដ៏សំខាន់មួយសម្រាប់ចលនាក្រុមអានាបាបទីស្ទ។

នៅក្នុងសំបុត្រមួយច្បាប់កាលពីខែមករា ឆ្នាំ១៥២៥ នៃគ.ស. ផ្ញើជូនលោក យ៉ូហាន អូកូឡាំប៉ាឌីស (Johannes Oecolampadius) លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បាននិយាយថា «ពិធីជ្រមុជទឹកឲ្យទារកមិនត្រឹមត្រូវឡើយ» (Balthasar Hübmaier, ១០៨)។3 បីខែក្រោយមក គាត់ក៏បានទទួលពិធីជ្រមុជទឹក។ នៅថ្ងៃបុណ្យអ៊ីស្ទឺរ (Easter Sunday មានន័យថាព្រះគ្រីស្ទមានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញ) គាត់បានជ្រមុជទឹកឲ្យមនុស្សជាងបីរយនាក់ ដោយប្រើធុងដាក់ទឹកដោះគោ។ សម្រាប់ឆ្នាំបន្ទាប់លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ មានការជជែកដេញដោលតាមរយៈសំណេរជាមួយនឹងលោក ស្វីងហ្គើលី អំពីពិធីជ្រមុជទឹក។ លោក ស្វីងហ្គើលី កាន់តែមានភាពទាស់ចិត្តខ្លាំងឡើងៗជាមួយនឹងអតីតសិស្សឆ្នើមម្នាក់របស់គាត់។ លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានមានប្រសាសន៍ថា៖ «ត្រូវតែមានសញ្ញាសម្គាល់ខាងក្រៅខ្លះសម្រាប់ជាការបង្ហាញដល់មនុស្សនៅជុំវិញខ្លួន ដើម្បីឲ្យបងប្អូនប្រុសស្រីយើងអាចស្គាល់គ្នាទៅវិញទៅមកបាន ទោះបីជាជំនឿស្ថិតនៅតែក្នុងចិត្តក៏ដោយ»។

លោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ បានរត់គេចពីអំណាចរដ្ឋាភិបាលអូទ្រីស ហើយបានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងហ្សូរីច។ នៅទីនោះ អាជ្ញាធរបានចាប់ខ្លួនគាត់អំពីបទជំរុញឲ្យមានការបះបោរ ឬក៏ការចោទអំពីបំពុលសង្គម។ លោក ហេនរីច ប៊ូលីងហ្គ័រ (Heinrich Bullinger) បានទទួលស្គាល់ថា មូលហេតុពិតប្រាកដគឺដោយសារលោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ ទទួលបានការគោរពយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់សមាជិកដទៃទៀតនៃក្រុមអានាបាបទីស្ទ។ ក្នុងអំឡុងពេលរងការធ្វើទារុណកម្មលោក ហ៊ុបម៉ៃយ័រ ក៏បានបដិសេធជំនឿរបស់គាត់ទៅ។ ក្រោយមក គាត់បានសរសេរសៀវភៅចំនួនដប់ប្រាំពីរក្បាលនៅក្នុងទីក្រុងនីកូលស្បឺក (Nikolsburg)។ ស្នាដៃមួយក្នុងចំណោមនោះគឺ «អំពីដាវ» ("On the Sword") ដែលជាការការពារអំណាចរបស់រដ្ឋ និងភាពបរិសុទ្ធនៃជំនឿគ្រីស្ទបរិស័ទ។ បន្ទាប់ពីរឿងនេះមក អាជ្ញាធរអូទ្រីសក៏បានចាប់ខ្លួនគាត់ម្តងទៀត ហើយបានធ្វើទារុណកម្មគាត់ ប៉ុន្តែលើកនេះគាត់មិនបានបដិសេធជំនឿរបស់ខ្លួនឡើយ។ នៅថ្ងៃទី១០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៥២៨ នៃគ.ស. គេបានដុតសម្លាប់គាត់ទាំងរស់នៅក្នុងទីលានសាធារណៈក្នុងទីក្រុងវីយែន (Vienna)។ បីថ្ងៃបន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍នេះ គេក៏បានជ្រមុជទឹកសម្លាប់ភរិយារបស់គាត់នៅក្នុងទន្លេដានូប (Danube River) ដោយមានចងដុំថ្មជាប់នឹងករបស់នាង។