កំណត់ហេតុបណ្ដាញ ធនធានផ្សេងៗ ព្រះបន្ទូល ទេវវិទ្យា

ថ្ងៃទី១៧៖ បុគ្គលសំខាន់ទីបីនៃចលនាកំណែទម្រង់

Day 17 The Reformation’s Third Man

កាលពីប្រាំរយឆ្នាំមុន សកម្មភាពដ៏ក្លាហានរបស់លោក ម៉ធិន លូសើរ បានបង្កើតឲ្យមានចលនាកំណែទម្រង់ខាងឯជំនឿ…

១៦ តុលា ២០២៦អានរយៈពេល ១៤ នាទី

មើល៥ដង

កាលពីប្រាំរយឆ្នាំមុន សកម្មភាពដ៏ក្លាហានរបស់លោក ម៉ធិន លូសើរ បានបង្កើតឲ្យមានចលនាកំណែទម្រង់ខាងឯជំនឿ ប៉ុន្តែលោកមិនបានធ្វើវាឡើងតែម្នាក់ឯងនោះទេ។ ចលនាកំណែទម្រង់នេះ គឺជាចលនារបស់វីរជនជាច្រើននាក់ ទាំងអ្នកដែលមានឈ្មោះល្បី និងអ្នកដែលមិនសូវមានគេស្គាល់ ដែលបានរួមចំណែកបង្កើតប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនេះ។

បុគ្គលសំខាន់ទីបីនៃចលនាកំណែទម្រង់

នៅក្នុងឆ្នាំ១៩៥៩ នៃគ.ស. គេបានសរសេរសៀវភៅមួយក្បាលអំពីជីវិតរបស់លោក ហូលដ្រិគ ស្វីងហ្គើលី (Huldrych Zwingli)។ គេបានហៅសៀវភៅនោះថា លោក ស្វីងហ្គើលី ជា «បុគ្គលសំខាន់ទីបីនៃចលនាកំណែទម្រង់ [ខាងឯជំនឿ]»។ ការសិក្សាអំពីលោក លូសើរ និងលោក ខិលវិន មានភាពងាយស្រួលណាស់ ដោយសារអ្នកទាំងពីរបានបង្កើតនូវទំនៀមទម្លាប់យ៉ាងច្បាស់លាស់។ ប៉ុន្តែ មនុស្សភាគច្រើនតែងតែភ្លេចអំពីលោក ស្វីងហ្គើលី។

លោក ស្វីងហ្គើលី បានប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្រដ៏តឹងរ៉ឹងបំផុតក្នុងការកែទម្រង់ក្រុមជំនុំ។ តាមពិតទៅ លោកបានស្លាប់នៅឯសមរភូមិក្នុងតំបន់ ខាបភែល (Kappel) នៅខែតុលា ឆ្នាំ១៥៣១ នៃគ.ស.។ វិធីសាស្ត្រនេះមិនមែនជាគំរូល្អសម្រាប់ធ្វើតាមនោះទេ។ អ្នកកំណែទម្រង់ដទៃទៀតពីប្រទេសស្វ៊ីសបានព្យាយាមផ្តល់ការគោរពដល់លោក ស្វីងហ្គើលី បន្ទាប់ពីលោកបានទទួលមរណភាពដោយហិង្សានេះ។ ប៉ុន្តែ អ្នកកំណែទម្រង់ផ្សេងទៀត រួមទាំងលោក ម៉ធិន លូសើរ បានគិតថាវាមិនមែនជារឿងដែលគួរឲ្យគោរពឡើយ។ លោក លូសើរ បានមានប្រសាសន៍ថាលោក ស្វីងហ្គើលី បានស្លាប់ «នៅក្នុងអំពើបាប និងការប្រមាថដ៏ធំ»។ យើងពិបាកណាស់ក្នុងការពណ៌នាអំពីជីវិតរបស់លោក ស្វីងហ្គើលី។ សកម្មភាពរបស់លោកគឺមិនល្អទាំងស្រុង ហើយក៏មិនអាក្រក់ទាំងស្រុងដែរ។

ពីព្រះបន្ទូល និងទីក្រុង ហ្សូរីច

លោក ស្វីងហ្គើលី បានកើតនៅចម្ងាយប្រហែល៦០គីឡូម៉ែត្រពីទីក្រុង ហ្សូរីច (Zurich) នៅក្នុងផ្ទះធម្មតាមួយរបស់ជនជាតិស្វ៊ីស នៅតាមតំបន់ភ្នំ។ បន្ទាប់ពីលោកបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅវិទ្យាល័យក្នុងទីក្រុង បាហ្សល (Basel) លោកក៏បានបន្តការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យ វីយែន (University of Vienna) រយៈពេលបួនឆ្នាំ។ បន្ទាប់មក លោកបានត្រឡប់ទៅទីក្រុង បាហ្សល ដើម្បីសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យនៅទីនោះវិញ។ មានអ្នកប្រាជ្ញម្នាក់ឈ្មោះលោក ថូម៉ាស វីតថិនបាក់ (Thomas Wyttenbach ឆ្នាំ១៤៧២-១៥២៦ នៃគ.ស.) បានលើកទឹកចិត្តលោក ស្វីងហ្គើលី។ លោក ស្វីងហ្គើលី ចូលចិត្តសិក្សាអំពីវប្បធម៌បុរាណនៃជនជាតិក្រិក និងរ៉ូម ដែលមានឥទ្ធិពលលើវប្បធម៌អឺរ៉ុបក្នុងអំឡុងឆ្នាំ១៥០០ នៃគ.ស.។ ដោយសារលោកមានចំណាប់អារម្មណ៍លើវប្បធម៌បុរាណ លោកបានយល់ស្របតាមជំនឿនៃចលនាកំណែទម្រង់លើគោលការណ៍ព្រះគម្ពីរតែមួយគត់។ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយលោក ស្វីងហ្គើលី មិនបានទទួលយកជំនឿកំណែទម្រង់ផ្សេងទៀតឡើយ រហូតទាល់តែដល់ពេលក្រោយៗទៀត នៅក្នុងឆាកជីវិតរបស់លោក។

បន្ទាប់ពីលោកបានបញ្ចប់ការសិក្សានៅសាកលវិទ្យាល័យក្នុងឆ្នាំ១៥០៦ នៃគ.ស. លោក ស្វីងហ្គើលី បានក្លាយជាសង្ឃសម្រាប់សហគមន៍កសិកម្មមួយដែលមានឈ្មោះថា គ្លារូស (Glarus)។ លោកបានស្នាក់នៅក្នុងតំបន់ គ្លារូស រហូតដល់ឆ្នាំ១៥១៦ នៃគ.ស.។ កាលលោក ស្វីងហ្គើលី រស់នៅតំបន់ គ្លារូស លោកបានចាប់ផ្តើមមានចម្ងល់អំពីក្រុមជំនុំ និងវប្បធម៌នៃប្រទេសស្វ៊ីស។ លោក ស្វីងហ្គើលី បានកត់សម្គាល់ឃើញថា ប្រទេសស្វ៊ីសមិនបានប្រតិបត្តិដូចជាគ្រីស្ទបរិស័ទនៅក្នុងព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មីឡើយ។ មានមនុស្សច្រើននៅតំបន់អឺរ៉ុបខាងត្បូងបានជួលទាហានស៊ីឈ្នួលពីប្រទេសស្វ៊ីស។ ប៉ុន្តែ ដោយសារពួកប្រុសៗវ័យក្មេងបានចាកចេញពីប្រទេសស្វ៊ីស ដើម្បីទៅប្រយុទ្ធសម្រាប់លុយកាក់ និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះ នោះស្រុកកំណើតរបស់ពួកគេក៏បានក្លាយជាកន្លែងក្រីក្រយ៉ាងខ្លាំង។ បញ្ហាសង្គមទាំងនេះគឺជាមូលហេតុដែលបាននាំឲ្យលោក ស្វីងហ្គើលី ចាប់ផ្តើមចូលរួមក្នុងចលនាកំណែទម្រង់ខាងឯជំនឿ។

នៅពេលលោកបានចាកចេញពីតំបន់ គ្លារូស នោះលោក ស្វីងហ្គើលី ក៏បានរស់នៅតំបន់ អែនស៊ីឌីន (Einsiedeln) ចាប់ពីឆ្នាំ១៥១៦ ដល់ឆ្នាំ១៥១៨ នៃគ.ស.។ ជាអកុសលលោក ស្វីងហ្គើលី ត្រូវតែចាកចេញពីទីនោះ ដោយសារគេបានចោទប្រកាន់លោកអំពីការប្រព្រឹត្តខុសសីលធម៌ខាងផ្លូវភេទ ជាមួយកូនស្រីរបស់បុគ្គលសំខាន់ម្នាក់នៅក្នុងសហគមន៍។ ប៉ុន្តែ ដោយសារលោក ស្វីងហ្គើលី គឺជាគ្រូអធិប្បាយដ៏មានទេពកោសល្យម្នាក់ នោះគេក៏បានអញ្ជើញលោកឲ្យទៅបំពេញកិច្ចការនៅក្នុងក្រុមជំនុំដ៏ធំមួយក្នុងទីក្រុង ហ្សូរីច នៅឆ្នាំ១៥១៨ នៃគ.ស.។

របត់សំខាន់ៗនៃចលនាកំណែទម្រង់

លោក ស្វីងហ្គើលី ចូលចិត្តអធិប្បាយអំពីបរិបទប្រវត្តិសាស្ត្រដោយផ្អែកលើអត្ថបទព្រះគម្ពីរនៅទីក្រុង ហ្សូរីច។ លោកបានអានសំណេរមួយចំនួនដែលលោក ម៉ធិន លូសើរ បានសរសេរនៅឆ្នាំ១៥១៩ នៃគ.ស.។ លោក លូសើរ បានប្តូរគំនិតរបស់លោក ស្វីងហ្គើលី ថា យើងទទួលបានការសង្គ្រោះដោយសារជំនឿតែមួយគត់ មិនមែនដោយសារអំពើល្អរបស់យើងនោះទេ។ នៅពេលនោះលោក ស្វីងហ្គើលី បានគិតថា លោក លូសើរ គឺជាបុគ្គលដ៏អស្ចារ្យដូចជាហោរា អេលីយ៉ា ដែរ។ ប៉ុន្តែលោក ស្វីងហ្គើលី បានធ្វើការសម្រេចចិត្ត តាមរយៈការអានព្រះគម្ពីរ មិនមែនគ្រាន់តែជឿតាមការបង្រៀនរបស់លោក លូសើរ នោះទេ។ លោក ស្វីងហ្គើលី បានមានប្រសាសន៍ថា «ប្រសិនបើលោក លូសើរ បានរៀនសូត្រពីប្រភពតែមួយដូចដែលយើងបានរៀនដែរ នោះជំនឿរបស់លោក លូសើរ ក៏នឹងដូចគ្នាទៅនឹងជំនឿរបស់យើងជាមិនខាន» (Ulrich Zwingli: Early Writings, ទំព័រ១៧៦)។

ក្នុងខែសីហា ឆ្នាំ១៥១៩ នៃគ.ស. គ្រោះកាចអាក្រក់ (Black Death ជំងឺប៉េស្ត) បានវាយប្រហារទីក្រុង ហ្សូរីច ហើយបានសម្លាប់មនុស្សអស់ប្រហែល ១.៥០០ នាក់។ លោក ស្វីងហ្គើលី ក៏បានធ្លាក់ខ្លួនឈឺ និងស្ទើរតែបាត់បង់ជីវិតផងដែរ។ តាមពិតទៅ មនុស្សនៅខាងក្រៅទីក្រុង ហ្សូរីច បានគិតថាលោក ស្វីងហ្គើលី បានស្លាប់បាត់ទៅហើយ។ ប៉ុន្តែ លោកបានជាសះស្បើយឡើងវិញ។ នេះគឺជាការផ្លាស់ប្តូរដ៏សំខាន់មួយនៅក្នុងជីវិតរបស់លោក។ នៅពេលលោកបានជាសះស្បើយ លោកក៏បានថ្វាយខ្លួនលោកទាំងស្រុងទៅកាន់ព្រះជាម្ចាស់។ លោកបានខិតខំអស់ពីសមត្ថភាព ដើម្បីធ្វើតាមបំណងព្រះហឫទ័យរបស់ព្រះជាម្ចាស់នៅក្នុងទីក្រុង ហ្សូរីច។ នៅខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៥២០ នៃគ.ស. លោកបានសរសេរថា «ខ្ញុំបានរៀនអំពីការថ្វាយខ្លួនខ្ញុំទាំងស្រុង ដើម្បីធ្វើតាមបំណងព្រះហឫទ័យដ៏បរិសុទ្ធរបស់ព្រះជាម្ចាស់ហើយ»។

ពេលវេលាដ៏សំខាន់ទីពីរបានកើតឡើងនៅល្ងាចថ្ងៃទី៩ ខែមីនា ឆ្នាំ១៥២២ នៃគ.ស.។ នេះគឺជាអំឡុងពេលនៃរដូវកាលតម (Lent) ជាពេលវេលាដែលមនុស្សម្នារៀបចំខ្លួនសម្រាប់ថ្ងៃបុណ្យព្រះអម្ចាស់មានព្រះជន្មរស់ឡើងវិញ។ នៅល្ងាចនោះ មិត្តភក្ដិម្នាក់របស់លោក ស្វីងហ្គើលី បានបរិភោគអាហារសាមញ្ញដែលមានសាច់ក្រកជាមួយមិត្តភក្ដិមួយចំនួនទៀត។ ការធ្វើបែបនេះគឺខុសនឹងច្បាប់របស់ក្រុមជំនុំកាតូលិក។ ច្បាប់របស់ក្រុមជំនុំកាតូលិកមិនអនុញ្ញាតឲ្យបរិភោគសាច់នៅក្នុងអំឡុងពេលរដូវកាលតមឡើយ។ លោក ស្វីងហ្គើលី មិនបានបរិភោគសាច់ក្រកទាំងនោះ នៅពេលនោះទេ។ ប៉ុន្តែ មួយខែក្រោយមក លោកបានសរសេរសំបុត្រជាសាធារណៈមួយ ដើម្បីការពារការបរិភោគសាច់ក្រកក្នុងអំឡុងពេលនៅរដូវកាលតម។ សំបុត្រនោះបានរម្លឹកមនុស្សគ្រប់គ្នាថា ពួកគេមានសេរីភាពដោយសារព្រះយេស៊ូវគ្រីស្ទ។

លែងមានពិធីបុណ្យអភិបូជាតទៀត

អ្វីៗគ្រប់យ៉ាងក៏បានចាប់ផ្តើមផ្លាស់ប្តូរនៅក្នុងទីក្រុង ហ្សូរីច នៅឆ្នាំ១៥២៥ នៃគ.ស. នៅពេលដែលទីក្រុង ហ្សូរីច បានបញ្ឈប់ការធ្វើពិធីបុណ្យអភិបូជា។ មកដល់ពេលនេះ លោក ស្វីងហ្គើលី បានបដិសេធគំនិតសម័យមជ្ឈិម (medieval) អំពីការបំផ្លាស់វត្ថុធាតុ (transubstantiation)។ ក្រុមជំនុំកាតូលិកជឿថា នំប៉័ង និងស្រាទំពាំងបាយជូរបានក្លាយជាព្រះកាយ និងព្រះលោហិតដ៏ពិតប្រាកដរបស់ព្រះគ្រីស្ទ។ ដូចគ្នានឹងក្រុមជំនុំកាតូលិកដែរ លោក លូសើរ ជឿថាពិធីលៀងព្រះអម្ចាស់រួមមានព្រះកាយ និងព្រះលោហិតដ៏ពិតប្រាកដរបស់ព្រះគ្រីស្ទមែន។ ប៉ុន្តែលោក ស្វីងហ្គើលី ជឿថាវត្តមានរបស់ព្រះគ្រីស្ទនៅក្នុងពិធីលៀងព្រះអម្ចាស់គឺខាងឯវិញ្ញាណ មិនមែនខាងឯរូបកាយនោះទេ។ នៅពេលលោក លូសើរ និងលោក ស្វីងហ្គើលី បានជួបគ្នានៅទីក្រុង ម៉ារប៊ឺក (Marburg) ក្នុងឆ្នាំ១៥២៩ នៃគ.ស. ការមិនយល់ស្របគ្នានេះគឺជាបញ្ហាដ៏ធំមួយសម្រាប់ភាពរួបរួមរវាងពួកលោក និងអ្នកដើរតាមការបង្រៀនរបស់ពួកលោកផងដែរ។

ជំនួបនេះបានធ្វើឲ្យចលនាកំណែទម្រង់របស់ជនជាតិអាល្លឺម៉ង់បែកបាក់គ្នា រវាងអ្នកដើរតាមលោក លូសើរ (ហៅថា គ្រីស្ទបរិស័ទលូទែរនិយម) និងអ្នកដើរតាមលោក ស្វីងហ្គើលី (ហៅថាគ្រីស្ទបរិស័ទដែលជាអ្នកកំណែទម្រង់មែន)។ ពីរឆ្នាំបន្ទាប់ពីការបែកបាក់គ្នានេះ កងទ័ពរ៉ូម៉ាំងកាតូលិកមួយចំនួនបានវាយប្រហារទីក្រុង ហ្សូរីច។ ក្រុមជំនុំរ៉ូម៉ាំងកាតូលិកបានដឹងថា ក្រុមអ្នកកាន់លូទែរនិយមនឹងមិនជួយទីក្រុង ហ្សូរីច ឡើយ។ លោក ស្វីងហ្គើលី បានស្លាប់នៅក្នុងសមរភូមិបន្ទាប់មកទៀតនោះ។ ប៉ុន្តែ ចលនាកំណែទម្រង់នៅតែបន្តទៅមុខក្នុងទីក្រុង ហ្សូរីច ហើយលោក ហៃនរិច ប៊ុលលីងហ្គើ (Heinrich Bullinger) បានយកតំណែងជាអ្នកដឹកនាំជំនួសលោក ស្វីងហ្គើលី។ ដូច្នេះ ភាពឆេះឆួលរបស់លោក ស្វីងហ្គើលី ចំពោះព្រះគម្ពីរ និងការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់លោកក្នុងការដើរតាមតែព្រះបន្ទូលរបស់ព្រះ (មិនមែនពាក្យសម្ដីរបស់សម្តេចប៉ាប) បានក្លាយជាផ្នែកដ៏សំខាន់នៃប្រពៃណីរបស់អ្នកកំណែទម្រង់។

វាជាការដ៏គួរឲ្យស្តាយណាស់ ការបែកបាក់គ្នារវាងលោក ស្វីងហ្គើលី និងលោក លូសើរ មិនមែនជាការបែកបាក់គ្នាតែមួយគត់ក្នុងអំឡុងសម័យកំណែទម្រង់នោះទេ។ នៅឆ្នាំ១៥២៣ នៃគ.ស. អ្នកគាំទ្រជិតស្និទ្ធបំផុតមួយចំនួនរបស់លោក ស្វីងហ្គើលី បានបង្កើតសហគមន៍ដាច់ដោយឡែកមួយទៀតដែលមានឈ្មោះថា «បងប្អូនស្វីស» (Swiss Brethren)។ មនុស្សមួយចំនួននៅក្នុងក្រុមនេះមានដូចជាលោក ខនរ៉ាត ហ្គ្រេប៊ែល (Conrad Grebel ប្រហែលឆ្នាំ ១៤៩៨-១៥២៦) និងលោក ហ្វីលីក ម៉ាន (Felix Manz ប្រហែលឆ្នាំ១៤៩៨-១៥២៧)។ ក្រុមបងប្អូនស្វីសជឿថា ពិធីជ្រមុជទឹកគឺជាជម្រើសដែលមានលក្ខណៈជាបុគ្គល (មិនគួរជ្រមុជទឹកឲ្យទារកទេ) ហើយពួកគេជឿលើសន្តិនិយម (pacifism) និងជឿថាក្រុមជំនុំមិនគួរមានអំណាចនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាលឡើយ។ លោក ស្វីងហ្គើលី បានហៅក្រុមបងប្អូនស្វីសនោះថាជាក្រុមអាណាបាបទីស្ទ (Anabaptists ដែលមានន័យថា «អ្នកជ្រមុជទឹកជាថ្មី»)។ នៅឆ្នាំ១៥២៧ នៃគ.ស. ក្រុមអ្នកដឹកនាំនៅក្នុងទីក្រុង ហ្សូរីច បានប្រហារជីវិតសមាជិកបួននាក់នៃក្រុមបងប្អូនស្វីស រួមទាំងលោក ហ្វីលីក ម៉ាន ផងដែរ។ ហើយលោក ស្វីងហ្គើលី បានគាំទ្រយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់ចំពោះវិធីដែលមិនស្របតាមព្រះគម្ពីរនៃការដោះស្រាយការមិនឯកភាពគ្នាបែបនេះ។ ការបែកបាក់គ្នានៅក្នុងចលនាកំណែទម្រង់បានបង្ហាញឲ្យឃើញថា វាពិតជាមានការលំបាកណាស់ក្នុងការសម្រេចបាននូវភាពរួបរួម ទោះបីជាក្នុងចំណោមគ្រីស្ទបរិស័ទដែលមានគោលដៅដូចគ្នាក៏ដោយ។