កំណត់ហេតុបណ្ដាញ ទេវវិទ្យាដ៏មើលឃើញ ទេវវិទ្យា ធនធានផ្សេងៗ

ថ្ងៃទី២០៖ ពុកមាត់ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមនៃអ្នកទីក្រុងហ្សូរីច

Day 20 The Majestic Beard of Zurich

កាលពីប្រាំរយឆ្នាំមុន សកម្មភាពដ៏ក្លាហានរបស់លោក ម៉ធិន លូសើរ បានបង្កើតឲ្យមានចលនាកំណែទម្រង់ខាងឯជំនឿ…

១៩ តុលា ២០២៦អានរយៈពេល ១៣ នាទី

មើល៤ដង

កាលពីប្រាំរយឆ្នាំមុន សកម្មភាពដ៏ក្លាហានរបស់លោក ម៉ធិន លូសើរ បានបង្កើតឲ្យមានចលនាកំណែទម្រង់ខាងឯជំនឿ ប៉ុន្តែលោកមិនបានធ្វើវាឡើងតែម្នាក់ឯងនោះទេ។ ចលនាកំណែទម្រង់នេះ គឺជាចលនារបស់វីរជនជាច្រើននាក់ ទាំងអ្នកដែលមានឈ្មោះល្បី និងអ្នកដែលមិនសូវមានគេស្គាល់ ដែលបានរួមចំណែកបង្កើតប្រវត្តិសាស្ត្រមួយនេះ។

ពុកមាត់ដ៏ឧត្តុង្គឧត្តមនៃអ្នកទីក្រុងហ្សូរីច (Zurich)

នៅក្នុងអំឡុងពេលនោះ ពួកសង្ឃកាតូលិកមិនបានរៀបការទេ ហើយពួកគាត់ចង់មានភាពលេចធ្លោពីមនុស្សដទៃ ដូច្នេះពួកគាត់បានកោរពុកមាត់ និងពុកចង្កាឲ្យស្អាត។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបអ្នកកំណែទម្រង់ប្រូតេស្តង់បានទុកពុកមាត់ និងពុកចង្កា គឺដើម្បីបង្ហាញអំពីជំហររបស់ពួកគេ។ គ្រីស្ទបរិស័ទប្រូតេស្តង់ចង់ស្ដារអត្តសញ្ញាណនៃភាពជាបុរស និងភាពជាមនុស្សនៃថ្នាក់ដឹកនាំក្រុមជំនុំឡើងវិញ។ គ្រីស្ទបរិស័ទប្រូតេស្តង់មិនមានការភ័យខ្លាចក្នុងការទុកពុកមាត់ និងពុកចង្កាឡើយ។

លោក ហេនរីច ប៊ូលីងហ្គ័រ (Heinrich Bullinger) គឺជាគ្រូគង្វាលច្បងនៃគ្រីស្ទបរិស័ទប្រូតេស្តង់ម្នាក់នៅក្នុងទីក្រុងដ៏សំខាន់មួយរបស់ប្រទេសស្វីស គឺទីក្រុងហ្សូរីច។ មនុស្សជាច្រើននិយាយថា លោកមានពុកចង្កាដែលស្អាតជាងគេបំផុត។ ប្រវត្តិវិទូម្នាក់បានពណ៌នាអំពីពុកចង្ការបស់លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ ដូចតទៅថា «មានលក្ខណៈក្រាស់ឃ្មឹកយ៉ាងស្កឹមស្កៃ»។ លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ បានថែរក្សាពុកចង្ការបស់លោក ដូចដែលលោកបានថែទាំចំណេះដឹងខាងទេវវិទ្យារបស់លោកដែរ។ លោកបានបណ្ដុះ និងថែទាំចំណេះដឹងខាងទេវវិទ្យារបស់លោកដោយយកចិត្តទុកដាក់ នៅក្នុងអំឡុងពេលដែលសម័យកំណែទម្រង់បានជួបប្រទះនូវការបាត់បង់ដ៏រន្ធត់ជាលើកដំបូងរបស់ខ្លួន។

គ្រីស្ទបរិស័ទប្រូតេស្តង់ និងគ្រូអធិប្បាយ

លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ គឺជាកូនប្រុសរបស់សង្ឃកាតូលិកម្នាក់។ លោកបានកើតនៅក្នុងទីក្រុងមួយនៃប្រទេសស្វីសដែលមានឈ្មោះថា ប្រិមហ្ការតិន (Bremgarten) ក្នុងឆ្នាំ១៥០៤ នៃគ.ស.។ នៅឆ្នាំ១៥១៩ នៃគ.ស. លោកបានទៅសិក្សាអំពីមនុស្សនិយម (humanism) នៅសកលវិទ្យាល័យ ខូឡូន (University of Cologne) ក្នុងប្រទេសអាល្លឺម៉ង់។ លោកមិនបានសិក្សាទេវវិទ្យាឡើយ។ ក្នុងអំឡុងពេលដែលកំពុងនៅទីនោះ លោកបានឃើញពួកកាតូលិកដុតបំផ្លាញសៀវភៅរបស់លោក លូសើរ ជាសាធារណៈ។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបានធ្វើឲ្យលោកមានការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង។ លោកក៏បានសម្រេចចិត្តអានសៀវភៅរបស់លោក លូសើរ ដោយផ្ទាល់ខ្លួនឯង។ បន្ទាប់មក ការយល់ដឹងរបស់លោកក៏បានផ្លាស់ប្តូរទាំងស្រុង។ ដូច្នេះនៅឆ្នាំ១៥២២ នៃគ.ស. គឺជាពេលដែលលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ មានអាយុ១៨ឆ្នាំ លោកក៏បានក្លាយជាគ្រីស្ទបរិស័ទប្រូតេស្តង់ម្នាក់។

នៅឆ្នាំ១៥២៣ នៃគ.ស. លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ បានជួបលោក ហូលដ្រិគ ស្វីងហ្គើលី (Hulrich Zwingli) (១៤៨៤-១៥៣១)។ លោក ស្វីងហ្គើលី បានក្លាយជាគ្រីស្ទបរិស័ទប្រូតេស្តង់នៅឆ្នាំ១៥១៩ នៃគ.ស. (ក្នុងពេលដំណាលគ្នាជាមួយលោក លូសើរ) ហើយមិនយូរប៉ុន្មានលោក ស្វីងហ្គើលី ក៏បានក្លាយជាអ្នកដឹកនាំនៃចលនាកំណែទម្រង់របស់ប្រទេសស្វីស។ លោក ស្វីងហ្គើលី មានអាយុច្រើនជាងលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ ចំនួនម្ភៃឆ្នាំ ប៉ុន្តែពួកគាត់បានធ្វើការជាមួយគ្នា។ ប្រាំបីឆ្នាំក្រោយមក មានមហន្តរាយមួយបានកើតឡើងចំពោះសហគមន៍កំណែទម្រង់ថ្មី។ មហន្តរាយនេះមានការពាក់ព័ន្ធទាំងលោក ស្វីងហ្គើលី និងលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ។

អ្នកបន្តតំណែងនៅទីក្រុង ហ្សូរីច

លោក ស្វីងហ្គើលី គឺជាគ្រូគង្វាលម្នាក់នៅក្នុងទីក្រុងហ្សូរីច និងជាគ្រូគង្វាលក្នុងជួរកងទ័ពម្នាក់។ នៅថ្ងៃទី១១ ខែតុលា ឆ្នាំ១៥៣១ នៃគ.ស. លោក ស្វីងហ្គើលី បានចូលរួមក្នុងសមរភូមិ កាបប៉ែល (Battle of Kappel) ដើម្បីការពារទីក្រុងពីកងទ័ពពួកកាតូលិក។ លោក ស្វីងហ្គើលី បានរងរបួស ហើយបន្ទាប់មកកងទ័ពឈ្លានពានបានរកឃើញលោក រួចក៏បានប្រហារជីវិតលោកចោលទៅ។

លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ បានដឹកនាំក្រុមជំនុំមួយនៅក្នុងស្រុកកំណើតរបស់លោក។ ស្រុកកំណើតរបស់លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ ក៏ស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ បន្ទាប់ពីពួកគ្រីស្ទបរិស័ទប្រូតេស្តង់បានចាញ់សង្គ្រាមនៅទីក្រុងហ្សូរីច។ លោកបានភៀសខ្លួនទៅកាន់ទីក្រុងហ្សូរីច។ លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ រកបានកន្លែងស្នាក់នៅទីក្រុងហ្សូរីច ហើយបានមើលថែភរិយា និងកូនៗរបស់លោក ស្វីងហ្គើលី បន្ទាប់ពីលោក ស្វីងហ្គើលី បានស្លាប់ទៅ។ ប៉ុន្មានសប្តាហ៍ក្រោយមក មនុស្សម្នាក៏បានជ្រើសរើសលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ ឲ្យធ្វើជាគ្រូគង្វាលច្បងថ្មីនៅទីក្រុងហ្សូរីច ដើម្បីជំនួសតំណែងលោក ស្វីងហ្គើលី។ នេះគឺជាការងាររបស់លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ អស់រយៈពេល៤៤ឆ្នាំ ចាប់តាំងពីលោកមានអាយុ២៧ឆ្នាំ រហូតដល់លោកបានទទួលមរណភាពនៅឆ្នាំ១៥៧៥ នៃគ.ស. ក្នុងជន្មាយុ៧១ឆ្នាំ។

ទេវវិទូផ្នែកនៃការតាំងសេចក្តីសញ្ញាមុនគេ

បុគ្គលដ៏អស្ចារ្យគ្រប់ៗរូបនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រតែងតែមានចំណុចខ្សោយ រួមជាមួយនឹងចំណុចខ្លាំងរបស់ពួកគេ។ ចំណុចមួយដែលគេបានស្គាល់អំពីលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ គឺការយល់ដឹងដំបូងរបស់លោកអំពី «ទេវវិទ្យាផ្នែកនៃការតាំងសេចក្តីសញ្ញា»។ ទេវវិទ្យាផ្នែកនៃការតាំងសេចក្តីសញ្ញា មានប្រភពចេញពីជំនឿរបស់លោក ស្វីងហ្គើលី។ លោក ស្វីងហ្គើលី បានរៀបចំជំនឿរបស់លោកដោយផ្អែកលើសេចក្តីសញ្ញានានានៅក្នុងព្រះគម្ពីរ។ នេះជារឿងមិនធម្មតាមួយសម្រាប់បណ្តាទេវវិទូនៅសតវត្សរ៍ទី១៦ នៃគ.ស.។

ការតាំងសេចក្តីសញ្ញានៃការបង្កើតរបស់ព្រះជាម្ចាស់ជាមួយលោក អ័ដាម គឺជាចំណុចកណ្តាលនៃជំនឿទាំងមូលរបស់លោក ស្វីងហ្គើលី។ លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ បានកែលម្អគំនិតនេះឲ្យកាន់តែប្រសើរឡើងជាងមុន។ លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ បានផ្ដោតទៅលើលោក អាប្រាហាំ ជំនួសឲ្យលោក អ័ដាម វិញ។ ប៉ុន្តែលោក ស្វីងហ្គើលី និងលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ ទាំងពីរនាក់សុទ្ធតែបានរាប់ព្រះគម្ពីរសញ្ញាចាស់ថាមានសារៈសំខាន់ជាងព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មី។ ទេវវិទ្យាដែលផ្អែកលើការតាំងសញ្ញាបែបនេះគឺល្អណាស់ ពីព្រោះវាបានចាត់ទុកព្រះគម្ពីរទាំងមូលថាជាដំណើររឿងតែមួយដែលតភ្ជាប់គ្នា។ ប៉ុន្តែ វាក៏មានចំណុចខ្សោយផងដែរ។ ជំនឿរបស់លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ បានធ្វើឲ្យគេងាយនឹងភ្លេចថា ព្រះគម្ពីរសញ្ញាថ្មីបានផ្លាស់ប្តូរអត្ថន័យនៃព្រះគម្ពីរសញ្ញាចាស់សម្រាប់គ្រីស្ទបរិស័ទ។

ដូច្នេះ ទោះបីជាលោក ស្វីងហ្គើលី និងលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ បានអានព្រះគម្ពីរទាំងមូលក៏ដោយ ក៏ជំនឿរបស់ពួកលោកនៅមានកម្រិតនៅឡើយដែរ។ គ្រីស្ទបរិស័ទឯទៀតៗធ្វើបាបក្រុមអានាបាបទីស្ទ (Anabaptists) នៅក្នុងទីក្រុងហ្សូរីច។ ប៉ុន្តែ យើងមិនបានដឹងថា តើការធ្វើបាបនោះមានកម្រិតណាខ្លះដែលបណ្ដាលមកពីទេវវិទ្យាដែលផ្អែកលើការតាំងសញ្ញានោះទេ។ ហើយយើងក៏មិនបានដឹងដែរថា តើទេវវិទ្យាដែលផ្អែកលើការតាំងសញ្ញាបានរីកចម្រើនខ្លាំងដល់កម្រិតណា ដើម្បីជាការឆ្លើយតបទៅនឹងក្រុមអានាបាបទីស្ទដែរ។ នៅឆ្នាំ១៥២៥ នៃគ.ស. មានការជជែកដេញដោលជាសាធារណៈមួយរវាងលោក ស្វីងហ្គើលី និងលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ ទល់នឹងក្រុមអានាបាបទីស្ទ។ លោក ស្វីងហ្គើលី និងលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ បានការពារទស្សនៈស្តីអំពីការជ្រមុជទឹកឲ្យទារក។ គេបានសម្លាប់សមាជិកខ្លះនៃក្រុមអានាបាបទីស្ទដោយពន្លិចទឹក ពីព្រោះពួកគេមិនយល់ស្របជាមួយលោក ស្វីងហ្គើលី និងលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ។

លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ និងលោក ស្វីងហ្គើលី ក៏បានប្រឆាំងនឹងការលេងភ្លេងនៅក្នុងក្រុមជំនុំផងដែរ។ លោកជឿថា ការលេងភ្លេងអាចក្លាយជាព្រះក្លែងក្លាយមួយ ហើយរារាំងដល់ការថ្វាយបង្គំពិតប្រាកដ។ លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ មានជំហរម៉ឺងម៉ាត់ណាស់ចំពោះមតិមួយនេះ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបគ្មានការលេងភ្លេងនៅក្នុងក្រុមជំនុំនៅទីក្រុងហ្សូរីចរហូតដល់ជិត២៥ឆ្នាំ បន្ទាប់ពីលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ បានទទួលមរណភាព។

អ្នកផ្សះផ្សាសន្តិភាព

ប៉ុន្តែ គេបានចងចាំលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ ថាជាបុគ្គលដែលបង្រួបបង្រួមមនុស្សជាតិ។ នៅពីក្រោយពុកមាត់ពុកចង្កាដ៏គួរឲ្យស្ញប់ស្ញែងរបស់លោក គឺជាដួងចិត្តដ៏សប្បុរសបំផុតមួយក្នុងសម័យកំណែទម្រង់។ លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ តែងតែព្យាយាមបង្កើតសន្តិភាពសម្រាប់មនុស្សគ្រប់គ្នា។ លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ កម្រនឹងចាកចេញពីទីក្រុងហ្សូរីចណាស់ ប៉ុន្តែលោកបានសរសេរសំបុត្រជាច្រើន (សំបុត្ររបស់លោកប្រហែលដប់ពីរពាន់ច្បាប់នៅតែមានរហូតមកដល់សព្វថ្ងៃ) ដើម្បីផ្តល់ដំបូន្មាន និងការកសាងទំនាក់ទំនងជាមួយបណ្តាមេដឹកនាំនៃអ្នកកំណែទម្រង់ នៅទូទាំងទ្វីបអឺរ៉ុប។

លោក ប៊ូលីងហ្គ័រ គឺជាគ្រូអធិប្បាយដែលមានទេពកោសល្យម្នាក់ ហើយគេបានស្គាល់លោកថាជាមនុស្សដែលមានការអត់ធ្មត់ ពេញដោយប្រាជ្ញា និងមានសេចក្តីសប្បុរស។ លោកបានបង្កើតសន្តិភាពនៅក្នុងក្រុមជំនុំនៃទីក្រុងហ្សូរីច បន្ទាប់ពីមានសោកនាដកម្មដ៏ឃោរឃៅដែលនឹកស្មានមិនដល់មួយបានកើតឡើង។ លោកក៏បានជួយឲ្យក្រុមជំនុំរីកចម្រើនអស់រយៈពេលជាងសែសិបឆ្នាំបន្ទាប់ពីនោះមកដែរ។ លោកបានអភិវឌ្ឍ និងថែបំប៉ននូវអ្វីដែលលោក ស្វីងហ្គើលី បានចាប់ផ្តើម។ ប្រវត្តិវិទូម្នាក់បានពោលថា «ប្រសិនបើគ្មានលោក ស្វីងហ្គើលី នោះក៏នឹងមិនមានចលនាកំណែទម្រង់នៅក្នុងទីក្រុងហ្សូរីចដែរ។ ហើយប្រសិនបើគ្មានលោក ប៊ូលីងហ្គ័រ នោះចលនាកំណែទម្រង់ក៏នឹងមិនអាចបន្តទៅមុខទៀតបានដែរ»។